على ربانى گلپايگانى

123

ايضاح الحكمه ترجمه و شرح بداية الحكمه ( فارسى )

ترجمه و توضيح : فصل ششم : ملاكات تخصص وجود تخصص وجود به وجوه سه‌گانه است : 1 - تخصص حقيقت اصيل و واحد وجود به واسطهء ذات قائم به خود . 2 - تخصص حقيقت وجود به واسطهء خصوصيات مراتب آن حقيقت كه آن خصوصيات خارج از واقعيت مراتب نمىباشند . 3 - تخصص وجود به واسطهء اضافه و نسبت آن به ماهيات كه بالذات با يكديگر اختلاف دارند و به واسطهء عارض شدن وجود بر ماهيات ، پس به خاطر اختلاف ( بالذات ) ماهيات ، وجود هم اختلاف بالعرض پيدا مىكند . و عارض شدن وجود بر ماهيت و ثابت شدن آن براى ماهيت ، از قبيل عروض مقولى كه در آن ثبوت عارض متوقف بر ثبوت معروض در مرحله قبل از ثبوت عارض است نمىباشد ؛ زيرا حقيقت ثبوت وجود براى ماهيت ، ثبوت ماهيت به واسطهء وجود است ( پس براى ماهيت قبل از ثبوت وجود براى آن ، ثبوتى نيست ) زيرا اين مطلب همان چيزى است كه مقتضاى اصيل بودن وجود و اعتبارى بودن ماهيت است و فقط عقل به خاطر انسى كه با ماهيات دارد ، ماهيت را به عنوان موضوع فرض مىكند و وجود را بر آن حمل مىكند و اين نوع حمل در حقيقت عكس حمل است . ( نه حمل طبيعى ) . و به اين بيان ، اشكال معروف در مورد حمل وجود بر ماهيت دفع مىگردد . بيان اشكال اينكه : قاعدهء فرعيت ، يعنى اينكه « ثبوت چيزى براى چيزى فرع ثبوت مثبت له است » ، ايجاب مىكند كه « مثبت له » قبل از ثبوت ثابت ، داراى ثبوت باشد ، پس ثبوت وجود براى ماهيت ، متوقف است بر ثبوت ماهيت قبل از ثبوت وجود براى آن ، پس اگر ثبوت ( قبلى ) ماهيت ، عين ثبوت ( بعدى ) وجود براى آن است ،